Theatervoorstelling Hatta & De Kom, Bevrijdingslezing & Vrijheidsmaaltijd (B&V).0505.2019

  1. Inleiding

    Dit jaar is het 100 jaar geleden dat het algemeen kiesrecht in het Koninkrijk der Nederlanden is ingesteld voor mannen en vrouwen.

    Stichting Nusantara Amsterdam wil in relatie tot het jaarthema van het Nationaal 4 en 5 mei, In vrijheid kiezen op 5 mei een interactief event met inleidingen en debat organiseren over het thema dat ingezetenen in Nederland het recht kregen om te stemmen maar dat aan onderdanen in de voormalige Nederlandse koloniën dit recht werd onthouden.
    In 1917 is het algemeen kiesrecht in het Koninkrijk der Nederlanden ingevoerd voor mannen. Vanaf dat moment was het kiesrecht niet langer voorbehouden aan mannen met de juiste ‘kentekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand’ zoals dat in 1887 nog heette (Het Caoutchouc-artikel, grondwet 1887).
    In dat jaar kregen alle volwassen mannen die konden lezen en schrijven en ook niet afhankelijk waren van de armen zorg stemrecht. Tegelijk met het algemeen kiesrecht werd ook passief kiesrecht voor vrouwen ingevoerd. Dit betekende dat vrouwen wel gekozen mochten worden maar niet zelf mochten stemmen. Twee jaar later op 28 september 1919 kreeg Nederland het algemeen kiesrecht voor mannen én voor vrouwen. Bij elkaar heeft de strijd voor algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen ongeveer een halve eeuw geduurd.
    100 Jaar geleden, om precies te zijn 1919 maakten Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen nog onderdeel uit van het Koninkrijk der Nederlanden  Een blik op de geschiedenis van het Nederlands algemeen kiesrecht maakt duidelijk dat in 1919 in de voormalige koloniën alleen mannen die een bepaalde belasting betaalden kiesrecht hadden. Dat waren vooral witte mannen.
    Stichting Nusantara Amsterdam beschouwt het als haar taak om samen met deskundigen en bezoekers zich te verdiepen in het Algemeen Kiesrecht in de voormalige koloniën en het stemrecht van de nazaten van gekoloniseerde onderdanen in Nederland.
    Wanneer we ons verdiepen in de geschiedenis van het algemeen kiesrecht komt de vraag naar boven in hoeverre de niet-Westerse inwoners van het Koninkrijk der Nederlanden als gelijkwaardige mensen werden beschouwd. Immers de invoering van het algemeen kiesrecht in deze landen was een moeizaam proces waarbij de meningen nog steeds verdeeld zijn of het in 1948, 1954 of pas in 2010 daadwerkelijk werd voltooid.
    Op deze dag staan we stil bij de strijd om algemeen kiesrecht in de voormalige koloniën en nemen ons voor om de onderstaande vragen te beantwoorden: 

    Hoe verhielden de situatie in de voormalige koloniën zich tot het moederland Nederland?

    Wat waren de voorwaarden die het moederland Nederland stelde aan kiesrecht  van haar onderdanen in de koloniën?

    Was er sprake van een emancipatiebeweging of was het verzet tegen de politiek in de overzeese Nederlanden?

    Wanneer werd het algemeen kiesrecht ingevoerd in Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederlands-Indië?

     

    In het kader van gedeelde geschiedenis - inclusiviteit - wil Stichting Nusantara Amsterdam de kennis over het gehele Koninkrijk vergroten, onder andere door zich te verdiepen in een aantal voorvechters van vrijheid, medezeggenschap en inspraak voor de gekoloniseerde onderdanen en ook voor vrouwen. Voorbeelden van voorvechters zijn: Roestam Effendi, als eerste Indonesiër, die op 4 juni 1933 zijn intrede deed als lid van de Tweede Kamer. Kee Groot, dochter van een Nederlandse bankier, verkleed als Marijtje, een boerendochter die door heel Nederland toerde om reclame te maken voor het vrouwenkiesrecht. Of van de  Curaçaoënaar en advocaat Abraham Mendez Chumaceiro, die zich al in 1895 verzette tegen het idee dat Curaçaoënaars ‘niet rijp zijn” voor kiesrecht en Moises da Costa Gomez die zich inzette voor meer inspraak voor de zwarte inwoners. Wie kent John Lilipaly, de eerste Molukse kamerlid die in 1986 toen ‘niet-witte’ Nederlanders die al jaren in Nederland woonachtig zijn voor het eerst mee mochten doen aan de gemeenteraadsverkiezingen.
    Of Mohammed Hatta en Anton De Kom die symbool zijn geworden voor de politieke bewustwording van de gekoloniseerde onderdanen, het verzet tegen het koloniaal bewind door de toenmalige (overzeese) studenten en bevolkingsgroepen en het verzet in de koloniale oorlog na 1945.

  2. Doelen
    Met de ‘Bevrijdingslezing & Vrijheidsmaaltijd (B&V.0505.2019) wil stichting Nusantara Amsterdam een debat en een dialoog op gang brengen en betrokkenen de gelegenheid bieden zich te verdiepen in de geschiedenis van de Algemene Kiesrecht met de bedoeling ook de eigen kennis daarover te vergroten.
    Door bewust(er) te zijn van de geschiedenis van het algemeen kiesrecht, de betekenis van gelijkwaardigheid, in vrijheid kunnen kiezen, hopen wij dat er een completer beeld ontstaat van de gedeelde koninkrijk geschiedenis.
    Samen discussiëren over een van de belangrijkste rechten die verbonden zijn aan het staatsburgerschap en het bespreken van de nut en noodzaak van stemmen.

  3. Locatie
    Stichting Nusantara Amsterdam maakt gebruik van het Bijlmer Parktheater en heeft deze optie genomen om de koppeling van haar programma met educatie, kunst en cultuur mogelijk te maken. 
     
  4. Uitvoering
    Het programma is opgebouwd uit het bijwonen van de theatervoorstelling Hatta & De Kom met daarna een interactief programma met essays en voordrachten, een gesprek met makers theatervoorstelling, deskundige panel met historici en dialogen met het publiek. Aansluitend neemt een gemêleerd gezelschap van 65 personen deel aan de Vrijheidsmaaltijd, opgeluisterd door een muzikale en dansperformance.
  5. Publiek en publiciteit
    Stichting Nusantara Amsterdam richt zich op een gemêleerde groep vaste bezoekers en belangstellenden. Voor deze activiteit worden ouderen en jongeren uit de achterban van Nusantara-Amsterdam  uitgenodigd.
    Ook ouderen en jongeren die een persoonlijke relatie hebben met Indonesië, voormalig Indië, Molukken, Indonesiërs uit Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen worden via partner organisaties uitgenodigd.
    Docenten en studenten sociologie, culturele antropologie, religiewetenschappen, al dan niet met dezelfde achtergrond die in Amsterdam studeren en/of wonen worden uitgenodigd. En ook professionals die in de culturele sector zich bezig houden met educatieve programma’s.
    Ambtenaren van de Gemeente Amsterdam worden persoonlijk benaderd.
    Om de jongere publieksgroep te bereiken wordt een mix van sociale media (w.o. facebook, twitter, WhatsApp) ingezet.
    De oudere publieksgroep wordt benaderd via mailbestanden van samenwerkende organisaties, mond-op-mond-reclame en worden (free) publicaties in diverse lokale kranten zoals De Echo, MUG-krant, Nieuwsbrieven van zorginstellingen en kerkgemeenschappen geplaatst. Tevens worden (e-)fyers verspreid via de gebruikelijke (e-)kanalen.
    We kunnen maximaal 65 deelnemers aan de Vrijheidsmaaltijd verwelkomen.

  6. Samenwerkende Partners
    Bij dit project zijn een aantal organisaties en particulieren betrokken. 
    • Amsterdams 4 en 5 mei comité
    • Bijlmer Parktheater
    • Sir Duke en Orkater
    • Moluks Historisch Museum
  7. Evaluatie
    Door middel van een (digitale) vragenlijst worden sprekers, deelnemers, genodigden en publiek gevraagd de bijeenkomst te beoordelen. Mogelijke adviezen worden gebruikt om onze expertise te verbeteren met het oog op een reeks van debatten in het kader van Gedeelde Geschiedenis die wij de komende jaren willen organiseren.